«Κουβέντα στην αυλή», με τους συγγραφείς Έλενα Μαγιάτη - Καραμπή & Παντελή Χατζή με αφορμή την έκδοση του βιβλίου τους «Το Καρφί στον Τοίχο», από τις Εκδόσεις Ανάλεκτο
Τι σας έχει λείψει από τα παιδικά σας χρόνια;
Έλενα: Από τα παιδικά μου χρόνια μου λείπουν τα Κυριακάτικα πρωινά∙ το παιχνίδι με τον πατέρα μου, η γιαγιά και ο παππούς με τις ιστορίες τους, κι η μητέρα μου να ετοιμάζει γλυκά, αυτό, ευτυχώς, συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Μου λείπουν επίσης τα ατελείωτα παιχνίδια με τα ξαδέρφια μου, εκείνες οι ώρες που κυλούσαν σαν φως, ανέμελες, γεμάτες γέλια και μικρές περιπέτειες. Ήταν στιγμές απλές, μα τόσο πολύτιμες∙ μνήμες που μένουν ζωντανές, ακόμη κι όταν τα χρόνια περνούν.
Παντελής: Εμένα μου λείπει η απλότητα και η καθαρή περιέργεια που είχα για τον κόσμο. Έβλεπα πάντα τις λεπτομέρειες, τις μικρές σκιές που οι άλλοι προσπερνούσαν. Αυτή η ανάγκη παρατήρησης είναι κάτι που τελικά πέρασε στη γραφή μου.
Θυμάστε αν υπήρξε στη σκέψη σας ως παιδιά, η ιδέα ν’ ασχοληθείτε με τη συγγραφή;
Παντελής: Από μικρός έφτιαχνα ιστορίες. Δεν σκεφτόμουν ότι μια μέρα θα γίνω συγγραφέας, αλλά η δημιουργία κόσμων και εικόνων ήταν μέσα μου από τότε. Αργότερα, μέσα από τη συνεργασία μου με την Έλενα , αυτή η παιδική ανάγκη έγινε πραγματικό έργο.
Έλενα: Στα οκτώ μου χρόνια είχα γράψει ένα μικρό κείμενο για τη μετάβαση από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, για το άνοιγμα των σχολείων και για το πώς τα αντιλαμβανόμουν όλα αυτά με το παιδικό μου βλέμμα. Ήταν ένα «παιδικό λογοτεχνικό» κείμενο που εντυπωσίασε τη μητέρα μου και την έκανε να με παροτρύνει να συνεχίσω να γράφω. Εγώ όμως ντρεπόμουν∙ ό,τι έγραφα το έσβηνα. Κι όμως, βαθιά μέσα μου ήξερα ήδη από τότε πως ο δρόμος μου ήταν η συγγραφή. Χανόμουν σε σκέψεις και εικόνες, ταξίδευα σε κόσμους που γεννούσε η φαντασία μου, ονειρευόμουν αυτό ακριβώς που είμαι σήμερα. Όλα γίνονται στον χρόνο που τους αξίζει. Έτσι και η γνωριμία μου με τον Παντελή Χατζή ήταν, για μένα, καταλυτική. Μαζί ξεκλειδώσαμε τα απόκρυφα του νου μας και αφήσαμε να ξεχυθούν όνειρα, λέξεις, συναισθήματα — όλα όσα τελικά έγιναν βιβλία.
Η αισιοδοξία, υπάρχει στο λεξικό της ζωής σας;
Έλενα: Ναι. Όχι σαν λέξη που γράφεται με μελάνι, αλλά σαν ψίθυρος που επιμένει να ακούγεται ακόμη κι όταν όλα έξω σωπαίνουν. Είναι η μικρή, φωτεινή τελεία στο τέλος μιας δύσκολης μέρας· Είναι η λεπτή κλωστή που σε δένει με τη ζωή, ακόμη κι όταν νομίζεις ότι λύνεσαι. Στο λεξικό της δικής μου ζωής, η αισιοδοξία δεν μπαίνει στην κατηγορία των βεβαιοτήτων. Μπαίνει στις θαρραλέες λέξεις, σ’ εκείνες που χρειάζονται πίστη για να ειπωθούν. Λέξεις που γράφονται με το φως από μια χαραμάδα· που χωράνε σε μια αγκαλιά, σε ένα βλέμμα, σε ένα «α τα καταφέρω». Και αν καμιά φορά ξεχαστεί ανάμεσα στις σελίδες, δεν πειράζει. Έχει τον τρόπο της να επιστρέφει, σαν ήλιος που βρίσκει πάντα μια γωνιά για να χωρέσει. Γι’ αυτό, ναι. Η αισιοδοξία υπάρχει. Όχι ως λέξη, αλλά ως τρόπος να συνεχίζω να γράφω.
Παντελής: Η αισιοδοξία ήταν και παραμένει η δύναμή μου. Σε μια πορεία που περιλάμβανε αιμοκάθαρση από τα 19 μου, μεταμόσχευση στα 27 και πάλι επιστροφή στην αιμοκάθαρση, η αισιοδοξία δεν ήταν επιλογή - ήταν επιβίωση. Και η συνεργασία με ανθρώπους που πέρασαν παρόμοιες διαδρομές, όπως η Έλενα, ενίσχυσε αυτή την προοπτική.
Τι περιλαμβάνει η καθημερινότητά σας;
Έλενα: Μαζί με τον Παντελή Χατζή, πέρα από την κοινή μας συγγραφική πορεία, πορευόμαστε και ως bloggers της ψυχής, άνθρωποι που μετατρέπουν την προσωπική τους δοκιμασία σε γέφυρα προς τους άλλους. Ιδρύσαμε και κρατάμε ζωντανά τα δύο μας blogs, το nefropatheis.gr και το dwrea-zois.gr, σαν μικρά φωτισμένα παράθυρα μέσα στο σκοτάδι της αβεβαιότητας· εκεί όπου κάθε λέξη δεν είναι απλώς ενημέρωση, αλλά ανάσα. Γύρω τους, σαν μεγάλη αγκαλιά, δημιουργήσαμε και τις διαδικτυακές κοινότητες «Νεφροπαθείς & Μεταμοσχευμένοι Ελλάδας» και «Δωρεά Οργάνων – Δώρο Ζωής», όπου οι άνθρωποι δεν είναι αριθμοί ή προφίλ, αλλά ιστορίες, αγωνίες και ελπίδες που ενώνονται. Εκεί ενημερώνουμε, ακούμε, στηρίζουμε, μοιραζόμαστε. Γιατί γνωρίζουμε —εγώ ως μεταμοσχευμένη και ο Παντελής ως αιμοκαθερόμενος— πως κάθε μέρα είναι ένα δώρο, αλλά και ένας αγώνας. Και μέσα σε αυτόν τον αγώνα, βρίσκουμε χρόνο να δημιουργούμε δράσεις, να στήνουμε εκδηλώσεις και συμμετοχές σε παγκόσμιες ημέρες, δίνοντας πάντα χώρο στα παιδιά∙ στα παιδιά που μαθαίνουν τι σημαίνει αλληλεγγύη, προσφορά, συνέχεια της ζωής. Ό,τι κάνουμε, το κάνουμε με καρδιά. Και ίσως αυτό είναι το πιο βαθιά λογοτεχνικό στοιχείο της πορείας μας: ότι γράφουμε, ενημερώνουμε και πράττουμε, όχι με μελάνι, αλλά με τη δύναμη της ανθρώπινης εμπειρίας και το φως της προσφοράς.
Παντελής: Η καθημερινότητά μου είναι μοιρασμένη ανάμεσα στη συγγραφή, τη διαχείριση των μεγάλων διαδικτυακών κοινοτήτων «Νεφροπαθείς & Μεταμοσχευμένοι Ελλάδας» και «Δωρεά Οργάνων – Δώρο Ζωής», την επικοινωνία με ασθενείς που ζητούν καθοδήγηση ή στήριξη, τη συνδιοργάνωση δράσεων με την αγαπημένη μου Έλενα και, φυσικά, τις δικές μου θεραπείες αιμοκάθαρσης. Είναι μια καθημερινότητα γεμάτη, αλλά με βαθύ σκοπό.
Σε ποιο στάδιο πιστεύετε ότι βρίσκεται η σχέση του Έλληνα με το βιβλίο;
Παντελής: Ο Έλληνας στρέφεται όλο και περισσότερο στη λογοτεχνία που μιλά αληθινά. Βιβλία που δεν φοβούνται να αγγίξουν συναισθήματα, και να πουν ιστορίες που κουβαλούν ανθρώπινο βάρος. Η ανταπόκριση που έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται για «Το Καρφί στον Τοίχο» δείχνει ότι ο αναγνώστης έχει ανάγκη από τέτοιες νουβέλες - άμεσες, αληθινές, βαθιά ανθρώπινες.
Έλενα: Η σχέση του Έλληνα με το βιβλίο μοιάζει με έναν παλιό έρωτα που στέκει στο μεταίχμιο∙ ανάμεσα στην επιθυμία να αφεθεί ξανά στις σελίδες και στην καθημερινότητα που τον τραβά μακριά. Το βιβλίο περιμένει ακόμη στο κομοδίνο, σαν φίλος καρδιακός που δεν ζητά τίποτα παρά μόνο λίγο χρόνο. Κάποτε το ανοίγει με λαχτάρα, άλλοτε το ξεχνά μέσα στον θόρυβο της ζωής. Κι όμως, όταν επιτρέψει στη σιωπή να τον πλησιάσει, τότε το βιβλίο γίνεται ξανά καταφύγιο, ένα παράθυρο που ανοίγει προς τα μέσα μας κι υπενθυμίζει πως η ανάγνωση παραμένει μια μικρή προσωπική αναγέννηση.
Τι στάθηκε αφορμή για να γράψετε αυτό το βιβλίο;
Έλενα: Το καρφί στον τοίχο δεν ήταν απλώς μέταλλο καρφωμένο σε σοβά. Ήταν μια φώτιση∙ μια μικρή, αθέατη πυγολαμπίδα μέσα στο ημίφως της καθημερινότητας, που άναψε για λίγο και φώτισε όσα νόμιζες πως είχαν πια χαθεί. Έμοιαζε με ανάσα φωτός στο μισοσκόταδο, μια υπενθύμιση ότι ακόμη και τα πιο ταπεινά αντικείμενα, ένα καρφί, ένα κενό σημείο στον τοίχο, μια σκιά που αλλάζει θέση, μπορούν να κουβαλούν ιστορίες. Να στέκονται εκεί σαν φρουροί μνήμης, έτοιμοι να φιλοξενήσουν ένα κάδρο, μια ανάμνηση, μια υπόσχεση. Κι εσύ, για μια στιγμή, στάθηκες απέναντί του όπως στέκεται κανείς απέναντι σε μια ξαφνική συγκίνηση: αθόρυβα, με την αίσθηση ότι κάτι μικρό, σχεδόν ασήμαντο, μόλις απέκτησε ψυχή. Το καρφί έγινε σύμβολο∙ μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο πριν και το μετά, ανάμεσα στο σκοτάδι και στο φως.
Παντελής: Αφορμή στάθηκαν οι άνθρωποι. Οι ιστορίες τους. Οι στιγμές που αφήνουν σημάδια. Με την Έλενα αποφασίσαμε ότι αυτή τη φορά θέλουμε να γράψουμε μια νουβέλα που ακουμπά τον ψυχισμό, που μιλά για το αποτύπωμα που αφήνει ο άνθρωπος στη ζωή του άλλου - όπως κάνει και το «καρφί» στον τοίχο. Η συνεργασία μας βασίστηκε στην κοινή ανάγκη να ειπωθεί κάτι ουσιαστικό, κάτι που μπορεί να συναντήσει τον αναγνώστη εκεί που πονά ή εκεί που θυμάται.
Ο κάθε ήρωας του βιβλίου σας «προδίδει» μικρά ή μεγάλα μυστικά του εαυτού σας;
Παντελής: Ναι, αναπόφευκτα. Κάθε χαρακτήρας κουβαλά ένα ψήγμα δικό μου, ένα ψήγμα της Έλενας, και πολλές φορές και κομμάτια ανθρώπων που συναντήσαμε στις πορείες μας. Οι ήρωες της νουβέλας έχουν βάθος γιατί προέρχονται από πραγματικές συγκινήσεις και πραγματικά βιώματα, όχι από φανταστικές κατασκευές.
Έλενα: Είναι σαν να μιλάμε για ένα μυστικό πέρασμα, όχι από πόρτα ή μονοπάτι, αλλά από μια αδιόρατη ρωγμή στον χρόνο. Μια χαραμάδα που ενώνει γενιές, μνήμες, ψυχές. Κόσμους που δεν ζήσαμε, κι όμως, για κάποιον ανεξήγητο λόγο, νιώθουμε πως τους γνωρίζουμε. Αν πράγματι η ζωή μάς δίνεται πολλές φορές, τότε κάτι από τις προηγούμενες εκδοχές μας αντιστέκεται στη λήθη. Κάτι μένει. Σαν ψίθυρος που χαράχτηκε στο DNA, ανεξίτηλος και ευλογημένος, ένα αποτύπωμα στα ανείπωτα. Κι όταν με ρωτούν για «Το καρφί στο τοίχο», αν υπάρχει κάτι που μας συνδέει με αυτό, μπορώ μόνο να πω το εξής: Ναι, υπάρχει. Είναι εκείνη η λεπτή στιγμή όπου η ιστορία ενός αντικειμένου συναντά την εσωτερική μας ιστορία. Το καρφί γίνεται σύμβολο∙ ένας φάρος μέσα στην ασημαντότητά του, που φωτίζει ό,τι κουβαλάμε χωρίς να το ομολογούμε. Είναι η αίσθηση πως κάπου, κάποτε, σε κάποιον τοίχο άλλης ζωής, το ίδιο καρφί περίμενε εμάς. Και πως τώρα, σε αυτή τη ζωή, απλώς το αναγνωρίζουμε.
Είναι εύκολο να εκθέσετε τα συναισθήματα που νιώσατε τελειώνοντας αυτό το έργο;
Παντελής: Όχι εύκολο αλλά αναγκαίο. Τελειώνοντας «Το Καρφί στον Τοίχο» ένιωσα σαν να είχα καταγράψει κάτι που με αφορούσε βαθιά. Ένα συναίσθημα μεταξύ λύτρωσης και γλυκιάς μελαγχολίας.
Έλενα: Όταν το έργο ολοκληρώθηκε, ένιωσα σαν να καρφώνω ένα μικρό, πολύτιμο αντικείμενο στον τοίχο της ψυχής μου. «Το Καρφί στον Τοίχο» δεν είναι απλώς ένα κείμενο· είναι πνευματικό παιδί, που γεννήθηκε μέσα από τη συνεργασία και τη φιλία μου με τον Πάντελη Χατζή. Υπάρχει μια συγκίνηση βαθιά, σχεδόν ανεξήγητη, γιατί κάθε λέξη φέρει τη δική μας ανάσα, την κοινή μας πορεία και τον κοινό μας θαυμασμό για τη λογοτεχνία. Είναι σαν να αφήνεις ένα αποτύπωμα της ψυχής σου στον χρόνο, ξέροντας ότι αυτό που δημιουργήθηκε δεν ανήκει μόνο σε σένα, αλλά και στη συνεργασία, στην έμπνευση και στο δέσιμο δύο δημιουργών, που βαδίζουν μαζί στον ίδιο δρόμο.
Παντελής: Η ολοκλήρωση ενός τέτοιου έργου, που γράφτηκε με τόσο κοινό παλμό με την Έλενα, είναι σαν να κλείνει ένας κύκλος — αλλά ανοίγει αμέσως ο επόμενος.
Τι θα λέγατε σ’ έναν αναγνώστη για να τον προτρέψετε να διαβάσει το βιβλίο;
Έλενα: Αν ψάχνετε μια ιστορία που αγγίζει την ψυχή και ξυπνάει μνήμες που δεν ξέρατε ότι κουβαλάτε, αυτό το βιβλίο είναι για εσάς. Κάθε σελίδα είναι ένα μικρό ταξίδι σε κόσμους που ζουν μέσα μας, μια στιγμή αλήθειας, μια σπίθα φαντασίας. Ένα crash test με την αλήθεια. Αφήστε το να σας μιλήσει, να σας συγκινήσει και να σας κάνει να δείτε τα απλά καθημερινά με μια νέα ματιά.
Παντελής: Θα του έλεγα ότι αυτή η νουβέλα γράφτηκε με καρδιά. Είναι μια ιστορία που ψιθυρίζει αλήθειες, που μιλά για σχέσεις, για πληγές, για σιωπές, για όσα αφήνουμε πίσω μας και για όσα κουβαλάμε για πάντα. Όποιος ανοίξει αυτό το βιβλίο, θα δει κάτι δικό του μέσα στις σελίδες — μικρό ή μεγάλο, δεν έχει σημασία.
Θα θέλατε να μας μιλήσετε για τα επόμενα σχέδιά σας;
Έλενα: Τα όνειρά μας, δε μου αρέσει η λέξη «κάνω σχέδια» –όταν κάνουμε σχέδια, ο Θεός γελάει– tαξιδεύουν μέσα από σελίδες και λέξεις των βιβλίων μας. Από τον Ρούλη Νεφρούλη, τη Λίτσα την Καρδουλίτσα και την Χαμένη Βαλβίδα, φτιάχνουμε παραμύθια που ζωντανεύουν μικρούς υπερήρωες και φωτίζουν δρόμους ελπίδας. Κι από το Γλωσσάρι της Αιμοκάθαρσης, μέχρι σήμερα, θέλουμε τα παιδιά και οι ενήλικες να πιστέψουν στη νίκη της ζωής, να νιώσουν πως κάθε μεταμόσχευση είναι ένα δώρο που ανοίγει πόρτες σε νέες περιπέτειες. Θεού θέλοντος και με τη βοήθεια όσων μοιράζονται την αγάπη μας, αυτά τα όνειρα γίνονται έργο, αλληλεγγύη, προσφορά, ένα ιερό ταξίδι καρδιάς προς καρδιά.
Παντελής: Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν: νέες ιστορίες και παραμύθια για παιδιά με σοβαρά προβλήματα υγείας, συνέχεια και εμπλουτισμό του εκπαιδευτικού υλικού που δημιουργούμε με την Έλενα και δράσεις ενημέρωσης για τη δωρεά οργάνων και τη νεφρική ανεπάρκεια. Η δημιουργική μας πορεία συνεχίζεται — μαζί.
Καλλιόπη Γραμμένου – aylogyros news
